Szydłowiec

Szlak Przyrodniczy > Pomniki przyrody - cisy

Cis pospolity
(Taxus baccata)

Cis pospolity to gatunek wiecznie zielonego iglastego drzewa lub dużego krzewu. Jest wolno rosnący, początkowo do
10-15 cm rocznie, potem przyrost ustaje. Ma  ciemnozieloną koronę i żywobrązową korę pnia, dorasta do 15-20 m wysokości,a w cieplejszych regionach nawet do 30 m. Liście są zimozielone, spłaszczone, o długości 2-3 cm, lekko wygięte, niekłujące, miękkie, osadzone na krótkim, cienkim ogonku, bez zapachu. Igły na pędzie rozłożone są dwustronnie grzebieniasto lub skrętolegle. Pozostają na pędzie przez 6-8 lat. Kwiaty żeńskie są bardzo małe, zielone, podobne do pąków liściowych, pojawiają się na dolnej stronie pędów. Kwiaty męskie są kuliste, żółtozielone, liczne i łuskowate. Kwitnie w okresie od marca do maja. Owoce to czerwone, mięsiste nibyjagody – kielichowate osnówki, w których znajduje się jedno brązowe, jajowate, ostro zakończone nasienie, łatwe do zgniecenia. Słodkie osnówki są jedyną nietrującą częścią cisa. Nasiona dojrzewają od sierpnia do listopada. Cis ma wielkie wymagania co do gleby; najlepiej rośnie na glebach wapiennych, dostatecznie wilgotnych i głębokich, natomiast źle rośnie na glebach suchych, jak również zabagnionych.

Cis pospolity to roślina trująca. We wszystkich częściach, oprócz osnówki, znajdują się duże ilości trujących związków, przede wszystkim taksyny. Objawy zatrucia dotyczą przede wszystkim układu krwionośnego i serca (spadek ciśnienia krwi, zaburzenia rytmu serca, migotanie komór). Zatrucia mogą okazać się śmiertelne, więc poszkodowany powinien znaleźć się jak najszybciej w szpitalu.

Cis jest najstarszą rośliną chronioną w Polsce! Korzysta z tego przywileju już od 1423 roku, kiedy to król Władysław Jagiełło zakazał w Statucie Wareckim wycinania tych szlachetnych drzew. Cis to roślina magiczna. Świadczy o tym nie tylko jego długowieczność i niezwykłe właściwości, ale także zainteresowanie botaników i miłośników przyrody. Dawniej był ceniony jako źródło trwałego i twardego drewna. Wykorzystywany w meblarstwie, a także do wyrobu broni. Ze względu na dużą giętkość w średniowieczu z drewna cisu wykonywane były łuki. Z cisów izolowane są substancje, z których produkuje się preparaty przeciwnowotworowe. Cis pospolity jest najbardziej cieniolubnym gatunkiem ze wszystkich polskich drzew. Pod cisami rzadko cokolwiek rośnie, ponieważ opadające igły i kora zatruwają glebę. Jest to rzadko spotykana u drzew forma obronna.

Nasze cisy:

  • Wiek około:  180 lat    Obwód:   107 cm    Wysokość:   7 m
  • Wiek około:  180 lat    Obwód:   112 cm    Wysokość:   9 m