Szydłowiec

Szlak Zabytkowy > Pałac Odrowążów i Studnia Dobiesława

Pałac Odrowążów z XII w.  

Pałac Odrowążów to jedna z najstarszych rezydencji ziemiańskich w Polsce. Wzniesiony na częściowo sztucznie usypanym wzgórzu wysokości ponad 6 metrów, otoczonym parkiem krajobrazowym o powierzchni ponad 8 ha. Pierwszym właścicielem Chlewisk był Prędota Stary Odrowąż, który otrzymał dobra koneckie razem z Chlewiskami poprzez nadanie przez Bolesława Krzywoustego w 1098 roku. W 1121 roku Odrowążowie zbudowali tu kościół, a następnie w 1135 roku dwór rycerski. W XIII wieku swoje dobra rodowe w Chlewiskach odwiedzał święty Jacek Odrowąż OP, który jako jedyny Polak został uwieczniony wśród rzeźb przedstawiających 140 świętych, stojących na kolumnadzie wokół Placu św. Piotra w Rzymie, dłuta Berniniego. Na temat świętego krąży wiele legend. Jedna głosi, że Jacek po najazdach Mongołów karmił ubogich pierogami własnego wyrobu. Dlatego przylgnął do niego przydomek ”święty Jacek z pierogami”.  Wspomnienie świętego obchodzone jest 17 sierpnia. W XV wieku na miejscu rycerskiego dworu Odrowążowie wznieśli murowany zamek i w tym samym czasie przyjęli nazwisko Chlewiccy.  W uznaniu za zasługi, król Kazimierz Wielki przeniósł ich dobra na prawa magdeburskie. W 1605 roku powstało kolejne skrzydło zamku wybudowane przez Wawrzyńca Chlewickiego. Syn Wawrzyńca, Mikołaj Chlewicki jako dowódca wojsk eskortował króla Jana Kazimierza na Śląsk w czasie potopu szwedzkiego. Przez tego króla został też wprowadzony do senatu, gdzie podpisywał elekcję Władysława IV. Mikołaj uczestniczył w bitwie pod Beresteczkiem w 1651 roku. Od 1750 roku posiadłością władał ród młodej magnaterii Józef, Jakub i Antoni Potkańscy. W 1801 roku Chlewiska przeszły w ręce Stanisława Sołtyka, posła na sejm Księstwa Warszawskiego i marszałka sejmu w 1811 roku. W tym czasie Chlewiska uznane zostały przez Juliana Ursyna Niemcewicza za najlepszy górniczo-hutniczy ośrodek przemysłowy w Księstwie Polskim. Po Stanisławie posiadłość odziedziczył jego syn - Roman Sołtyk, generał, uczestnik kampanii napoleońskiej oraz powstania listopadowego, towarzysz broni Ks. Józefa Poniatowskiego. Ranny pod Lipskiem w 1813 roku. To właśnie on walnie przyczynił się do detronizacji cara Mikołaja I w 1831 roku. Po klęsce powstania listopadowego Chlewiska uległy konfiskacie. W 1896 roku dobra nabył hrabia Ludwik Kazimierz Plater, a po nim odziedziczył je jego syn Konstanty. To dzięki Ludwikowi, który był pasjonatem postępu technicznego, Chlewiska przeżywały swój rozkwit gospodarczy

Obecnie pałac składa się z dwóch skrzydeł. które łączą się pod kątem prostym. Budynek główny podpiwniczony zwrócony fasadą na wschód. O gotyckim charakterze dawnego zamku świadczą pozostałości oryginalnie sklepionych piwnic i lochów. 

Studnia Dobiesława Odrowąża

Studnia znajdująca się na wzgórzu zamkowym powstała za czasów Dobiesława Odrowąża-Chlewickiego w II połowie XV wieku (pomiędzy 1460-1490) wraz z wzniesieniem głównego murowanego budynku o kształcie dworu wieżowego, który to z kolei postawiony został na wczesnośredniowiecznym grodzisku z XII wieku.
Studnia wykonana została na planie koła o średnicy 180cm. Na głębokości 10 metrów od powierzchni dziedzińca średnica otworu zmniejsza się do 120cm. Dno studni, której głębokość wynosi 13 metrów, sięga znacznie głębiej niż poziom wód gruntowych, zapewnia to stały napływ wody i jej wyższą jakość mikrobiologiczną.
Do budowy studni użyto łamanego piaskowca z wyrobisk w okolicach Szydłowca. Lico użytych łamów segregowanych wielkościowo zostało opracowane szeregiem ukośnych nacięć, w taki sposób iż tworzą wycinek koła.
Do spojenia użyto mocnej zaprawy wapienno-piaskowej. Zabiegi te zapewniły wyjątkowo wysoką jakość cembrowiny. Zastosowanie skomplikowane zabiegi techniczne wskazują na ich średniowieczną genezę.